Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo:
Cơ hội cho ngành Trắc địa – Bản đồ - Viễn thám Việt Nam
Tập 11, số 01 năm 2025 ISSN: 2615-9481
Vũ Văn Chất
Hội Trắc địa – Bản đồ - Viễn thám Việt Nam
Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc.
Thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đạt được nhiều kết quả quan trọng.
1. Nghị quyết số 57-NQ/TW và ngành Trắc địa – Bản đồ - Viễn thám
Nghị quyết số 57-NQ/TW, ban hành ngày 22/12/2024 [1], đặt mục tiêu thúc đẩy mạnh mẽ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Mặc dù nội dung cụ thể về lĩnh vực đo đạc bản đồ và viễn thám không được đề cập chi tiết trong các nguồn hiện có, nhưng với tầm quan trọng của các lĩnh vực này trong việc cung cấp dữ liệu không gian chính xác và kịp thời, chúng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số và phát triển khoa học công nghệ của đất nước. Việc ứng dụng công nghệ viễn thám và đo đạc bản đồ hiện đại sẽ hỗ trợ hiệu quả trong quản lý tài nguyên, môi trường, quy hoạch đô thị và nhiều lĩnh vực khác. Do đó, dự kiến các lĩnh vực này sẽ được chú trọng và đầu tư phát triển trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57.
Nghị quyết 57 đặt mục tiêu thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo cơ hội lớn cho các lĩnh vực trắc địa, bản đồ, viễn thám phát triển mạnh mẽ.
Dưới đây là những lĩnh vực có thể hưởng lợi và mở rộng:
1.1. Trắc địa & Đo đạc Ứng dụng chính:
Cung cấp dữ liệu chính xác cho xây dựng, quy hoạch và quản lý đất đai.
Hệ thống tham chiếu không gian số quốc gia: Phát triển hệ tọa độ hiện đại, tích hợp GNSS, hệ quy chiếu động.
Công nghệ đo đạc tiên tiến: Ứng dụng GNSS, LiDAR, UAV, Mobile Mapping.
Trắc địa công trình: Tích hợp cảm biến IoT, AI để giám sát biến dạng công trình.
Mô hình số độ cao (DEM, DTM, DSM):
Ứng dụng trong quy hoạch, cảnh báo thiên tai.
Quản lý biên giới, lãnh thổ: Định vị chính xác đường biên trên biển và đất liền.
1.2. Bản đồ số & Hệ thống thông tin địa lý (GIS) Ứng dụng chính:
Hỗ trợ quản lý đô thị, giao thông, nông nghiệp, tài nguyên.
Bản đồ số quốc gia: Chuẩn hóa, cung cấp API mở, hỗ trợ chuyển đổi số.
GIS 4D, 5D: Kết hợp không gian + thời gian + dữ liệu phi truyền thống (cảm biến, AI).
Bản đồ quản lý đất đai, địa chính: Số hóa toàn bộ thửa đất, tích hợp blockchain.
Bản đồ quy hoạch đô thị thông minh: Dữ liệu thời gian thực hỗ trợ quản lý xây dựng. Bản đồ ngập lụt, sạt lở: Kết hợp AI, big data, dữ liệu vệ tinh để dự báo thiên tai.
Hệ thống định vị trong nhà (Indoor GIS): Ứng dụng cho tòa nhà, bệnh viện, sân bay.
1.3. Viễn thám (Remote Sensing) Ứng dụng chính:
Giám sát tài nguyên thiên nhiên, biến đổi khí hậu, an ninh quốc phòng.
Giám sát môi trường tự động: Phân tích chất lượng không khí, nước, ô nhiễm rác thải.
Nông nghiệp chính xác: Dự báo sản lượng, phát hiện sâu bệnh, theo dõi hạn hán.
Quản lý rừng, bảo tồn sinh thái: Phát hiện phá rừng, cháy rừng bằng AI, radar xuyên mây.
Giám sát hạ tầng & đô thị: Phát hiện lún đất, thay đổi bề mặt đô thị theo thời gian.
An ninh - Quốc phòng: Ứng dụng vệ tinh radar, AI trong giám sát biên giới, biển đảo.
Quản lý tài nguyên nước & thiên tai: Dự báo lũ, xâm nhập mặn, băng tan qua ảnh vệ tinh.
2. Trí tuệ nhân tạo (AI) và ngành Trắc địa – Bản đồ - Viễn thám
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)trong trắc địa, bản đồ, viễn thám đang phát triển mạnh mẽ, giúp nâng cao độ chính xác, tự động hóa và tối ưu hóa quy trình xử lý dữ liệu. Dưới đây là các lĩnh vực chính ứng dụng AI:
AI trong đo đạc và bản đồ số - Tự động chỉnh sửa dữ liệu đo đạc
AI giúp loại bỏ nhiễu, hiệu chỉnh sai số GNSS, LiDAR, Mobile Mapping - Nhận dạng địa vật từ dữ liệu quét 3D
AI tự động phân loại công trình, cây cối, mặt đường từ dữ liệu LiDAR. – Dự báo biến dạng công trình
AI phân tích dữ liệu trắc địa để phát hiện lún, nghiêng, nứt của nhà cao tầng, cầu đường.
AI trong quản lý đất đai & địa chính - Xử lý tự động bản đồ địa chính
AI giúp chuyển đổi bản đồ giấy sang bản đồ số, nhận diện ranh giới thửa đất. – Tự động phát hiện thay đổi đất đai,so sánh ảnh viễn thám theo thời gian để cập nhật biến động sử dụng đất.
2.2 Hệ thống bản đồ số & GIS
AI trong phân tích dữ liệu không gian - Dự đoán xu hướng đô thị hóa:
AI phân tích dữ liệu dân số, giao thông, khí hậu để dự báo mở rộng đô thị. - Tối ưu hóa quy hoạch giao thông
AI phân tích dữ liệu từ camera, cảm biến để giảm ùn tắc, tối ưu tuyến đường. - Bản đồ ngập lụt, sạt lở thông minh:
AI kết hợp dữ liệu địa hình, thời tiết, viễn thám để cảnh báo thiên tai.
AI trong GIS thông minh - Hệ thống tìm kiếm địa điểm thông minh:
AI gợi ý địa điểm theo sở thích, hành vi người dùng trên bản đồ số. - Chuyển đổi bản đồ từ 2D sang 3D
AI tự động tạo mô hình 3D từ bản đồ 2D hoặc ảnh viễn thám. - Dự báo biến động dân số & kinh tế theo vùng
AI phân tích dữ liệu GIS để dự đoán xu hướng phát triển.
2.3. Viễn thám (Remote Sensing)
AI trong xử lý ảnh viễn thám - Nhận diện vật thể tự động:
AI phân loại nhà ở, rừng, sông hồ, đất nông nghiệp từ ảnh vệ tinh. - Giám sát biến đổi môi trường:
AI theo dõi ô nhiễm không khí, nước, phá rừng, tan băng bằng dữ liệu đa thời gian. - Xác định ranh giới vùng thiên tai:
AI phân tích ảnh radar xuyên mây để đánh giá lũ lụt, cháy rừng.
AI trong nông nghiệp & tài nguyên - loại cây trồng tự động:
AI giúp phân biệt lúa, ngô, cà phê… từ ảnh viễn thám, hỗ trợ nông nghiệp chính xác. - Dự báo sản lượng nông nghiệp:
AI kết hợp dữ liệu khí hậu, ảnh vệ tinh để ước tính năng suất cây trồng. - Phát hiện mỏ khoáng sản:
AI phân tích ảnh hồng ngoại, từ trường để tìm kiếm khoáng sản.
2.4. Tích hợp AI với công nghệ mới
AI + Blockchain: Đảm bảo minh bạch trong quản lý đất đai, giao dịch bất động sản.
AI + IoT: Kết hợp dữ liệu từ UAV, cảm biến môi trường để giám sát thời gian thực.
AI + Điện toán đám mây: Xử lý dữ liệu viễn thám khối lượng lớn nhanh hơn.
Tóm lại, AI giúp ngành trắc địa - bản đồ - viễn thám
Tự động hóa quy trình xử lý dữ liệu
Tăng độ chính xác trong đo đạc, phân tích ảnh viễn thám
Dự báo xu hướng môi trường, đô thị, thiên tai
Hỗ trợ ra quyết định cho quy hoạch, giao thông, tài nguyên
